Vì sao nhiều tàu bất ngờ quay đầu khi qua eo biển Hormuz?

Ít nhất 8 tàu ​​thương mại đã bất ngờ quay đầu gấp khi tìm cách đi qua eo biển Hormuz trong khoảng thời gian trong ngày 3 đến 4/7 bằng cách bám sát bờ biển Oman.

Động thái này cho thấy hoạt động vận chuyển qua eo biển Hormuz vẫn chưa trở lại bình thường bất chấp thỏa thuận gần đây giữa Mỹ và Iran về việc mở lại tuyến đường thủy quan trọng này.

Dữ liệu theo dõi tàu cho thấy một số tàu sau đó tiếp tục hành trình, nhưng chỉ sau khi thay đổi hướng đi và chuyển sang tuyến đường gần Iran hơn, theo Bloomberg.

Những diễn biến mới nhất diễn ra sau các báo cáo cho rằng Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC) đã triển khai lực lượng đặc nhiệm dọc theo bờ biển Vùng Vịnh của Iran để giám sát các tàu thương mại sử dụng tuyến đường phía Oman qua Hormuz.

Theo dữ liệu của MarineTraffic, ít nhất 5 tàu, gồm 2 tàu chở ô tô, một tàu chở hóa chất, một tàu chở các sản phẩm dầu mỏ và một tàu chở hàng, đã quay đầu gấp vào sáng 4/7 theo giờ địa phương.

Theo Bloomberg, những tàu này được nhìn thấy đang di chuyển về phía eo biển Hormuz trước khi một số tàu bất ngờ đổi hướng. Một số tàu đã đến mũi bán đảo Musandam, phần nhô ra eo biển hẹp, trước khi đột ngột quay đầu.

Tehran khẳng định các tàu phải được nước này cho phép mới được đi qua eo biển Hormuz trên các tuyến hàng hải được chỉ định.

Theo dữ liệu theo dõi, một tàu chở dầu thô, hai tàu chở sản phẩm dầu mỏ và một tàu chở hàng rời sau đó tiếp tục hành trình bằng cách đi về phía bắc và sử dụng tuyến đường ra mà Iran yêu cầu các tàu phải tuân theo.

Hiện chưa rõ lý do chính xác đằng sau những cú quay đầu này.

Trong khi đó, theo các nguồn tin, các đội IRGC được triển khai nhiệm vụ ở tuyến đường thủy này đang sử dụng một số hệ thống tình báo, bao gồm các trạm quan sát trên đất liền, thiết bị hải quân và giám sát trên không. Nhiệm vụ mới nhất của họ là xác định các tàu có kế hoạch sử dụng tuyến đường vận chuyển phía nam qua eo biển Hormuz và đưa ra cảnh báo trước khi các tàu đi qua.

Tuyến đường vận chuyển qua Oman, còn được gọi là hành lang phía nam, chạy qua Hormuz dọc theo vùng lãnh hải của bán đảo Musandam thuộc Oman. Tuyến đường này nằm gần bờ biển Oman, cho phép các tàu tránh các tuyến đường vận chuyển phía bắc do Iran kiểm soát.

Iran nhiều lần tuyên bố rằng tất cả các tàu đi qua eo biển Hormuz chỉ nên sử dụng tuyến đường được Cộng hòa Hồi giáo chính thức phê duyệt. Trong vài tháng qua, một số tàu rời Vùng Vịnh báo cáo nhận được cảnh báo qua sóng vô tuyến từ lực lượng Iran, yêu cầu họ phải xin phép Tehran trước khi vượt qua eo biển.

Việc triển khai mạng lưới giám sát diễn ra chỉ vài ngày sau khi Washington và Tehran đồng ý giảm leo thang căng thẳng trong một tuần. Một số tàu tiếp tục di chuyển bất chấp cảnh báo sau đó đã bị tấn công.

Một tàu chở hàng treo cờ Singapore ở eo biển Hormuz gần bờ biển Oman đã bị tấn công như vậy. Vụ việc xảy ra chỉ vài giờ sau khi Hải quân Iran cảnh báo các tàu không sử dụng các tuyến đường mà họ cho là trái phép.

Kết quả là, thỏa thuận ngừng bắn trở nên vô cùng mong manh vì Iran thực thi quyền kiểm soát của mình đối với eo biển Hormuz và Mỹ tin rằng điều đó đã vi phạm thỏa thuận. Hai bên sau đó lại tấn công lẫn nhau.

Trong một tuyên bố được truyền thông nhà nước Iran đăng tải, quân đội nước này nhấn mạnh: “Bất kỳ hành vi không tuân thủ, đi chệch khỏi tuyến đường đã định hoặc coi thường các quy tắc hàng hải của Cộng hòa Hồi giáo Iran tại eo biển Hormuz sẽ bị lực lượng vũ trang đáp trả ngay lập tức và mạnh mẽ, gây nguy hiểm cho an ninh của các tàu vi phạm".

Tuyên bố cho biết thêm: “Bất kỳ hành động gây rối nào ở eo biển Hormuz sẽ bị coi là mối đe dọa đối với chủ quyền quốc gia của Iran và sẽ bị đáp trả bằng hành động nhanh chóng và dứt khoát".

Có 3 tuyến đường vận chuyển

Theo báo cáo, hiện đã xuất hiện 3 tuyến đường khác nhau cho các tàu đi qua eo biển Hormuz. Tuyến thứ nhất là phía nam gần bờ biển Oman. Tuyến thứ hai là khu vực giữa, thường được sử dụng trước chiến tranh. Tuyến thứ ba là ở phía bắc, nằm dưới sự kiểm soát của Iran.

Các tàu sử dụng những tuyến đường không được Iran chấp thuận có nguy cơ bị nhắm mục tiêu. Đồng thời, các tàu lựa chọn tuyến đường của Iran lo ngại họ có thể phải đối mặt với các lệnh trừng phạt của phương Tây nếu thỏa thuận hiện tại giữa Washington và Tehran đổ vỡ.

Một nhà phân tích vận tải biển từ công ty tình báo hàng hải Kpler nói với CNN rằng, nếu các bất đồng không được giải quyết vào giữa tháng 8, việc vận chuyển trên cả 3 tuyến đường có thể trở nên phức tạp và kém an toàn hơn.

Mặt khác, Iran và Oman đang thảo luận về một hệ thống mới có thể áp dụng phí dịch vụ hàng hải sau khi thời hạn “60 ngày” kết thúc. Oman đề xuất một khuôn khổ theo luật hàng hải quốc tế cho phép các tàu trả phí cho các dịch vụ điều hướng, an toàn và khẩn cấp. Theo các báo cáo, Oman muốn các khoản thanh toán này vẫn mang tính tự nguyện.

Tuy nhiên, Iran có lập trường cứng rắn hơn. Giới chức Iran cho rằng các tàu nên trả phí dịch vụ bắt buộc và lập luận rằng, kỷ nguyên tự do đi lại hoàn toàn qua eo biển Hormuz đã kết thúc.

Mỹ phản đối bất kỳ kế hoạch nào cho phép Iran thu phí bắt buộc từ các tàu, cho rằng tuyến đường thủy quốc tế nên được duy trì mở và không có sự kiểm soát của Tehran.

Lưu lượng giao thông ở Hormuz đang được cải thiện nhưng vẫn thấp hơn mức trước chiến tranh.

Trung bình khoảng 34 tàu chở hàng đã đi qua eo biển mỗi ngày kể từ hôm 29/6. Mặc dù con số này cao hơn mức trung bình hàng ngày được ghi nhận trong phần lớn thời gian xung đột, nhưng vẫn thấp hơn nhiều so với mức được ghi nhận trước chiến tranh.

Dữ liệu từ Trung tâm Thông tin Hàng hải Liên hợp cho thấy, từ ngày 30/6 đến 1/7, tổng cộng 65 tàu đã đi qua eo biển thuộc lãnh thổ Oman. Trong số đó, 59 tàu nhận được sự hỗ trợ từ Mỹ.

Bất chấp thỏa thuận, Iran vẫn tiếp tục tuyên bố chủ quyền đối với tuyến đường thủy này, trong khi Mỹ tiếp tục hỗ trợ các tàu thương mại di chuyển theo tuyến đường Oman.

Cảnh báo của Iran được đưa ra khi Mỹ và các đối tác khu vực đang khuyến khích nhiều tàu thương mại sử dụng hành lang vận chuyển phía nam gần bờ biển Oman.

Tuyến đường thay thế được thiết kế giúp các tàu đi xa hơn khỏi vùng biển do Iran kiểm soát và giảm ảnh hưởng của Tehran đối với eo biển. Theo công ty tình báo hàng hải Windward, gần một nửa tổng lượng hàng hóa thương mại đi vào eo biển Hormuz đang sử dụng tuyến đường Oman.

Công ty phân tích hàng hải Kpler cũng báo cáo, hoạt động vận chuyển đang phục hồi sau khi các cuộc tấn công của Mỹ và Iran làm gián đoạn giao thông trong thời gian ngắn.