Nghị định 174 có hiệu lực từ 1/7 quy định việc cung cấp, chia sẻ tác phẩm báo chí mà không được sự đồng ý của chủ sở hữu sẽ bị xử phạt. Tuy nhiên, quy định này không mới. Trước đó Luật Sở hữu trí tuệ và nghị định hướng dẫn dưới luật cũng đã quy định chi tiết nội dung trên, cũng như đưa ra các trường hợp ngoại lệ có thể sử dụng mà không cần xin phép, không cần trả thù lao (thuật ngữ "fair use" trong tiếng Anh).

Chia sẻ đường link bài báo luôn được khuyến khích

Bạn đọc luôn được khuyến khích chia sẻ đường link của tác phẩm báo chí lên mạng xã hội và có thể kèm theo một lời giới thiệu ngắn. Đường link dẫn đến bài báo không phải là đối tượng được bảo hộ quyền sở hữu trí tuệ nên không phải là hành vi xâm phạm. Việc chia sẻ này là hành động đúng đắn, cần thiết và hữu ích cho xã hội.

Bạn đọc cũng có quyền chia sẻ, cung cấp thông tin như số liệu sự thật, tin tức thời sự thuần túy đưa tin, không có tính sáng tạo. Đây là các đối tượng không thuộc phạm vi bảo hộ quyền tác giả.

Tuy nhiên, cần chú ý rằng, với cùng một thông tin, mỗi tờ báo có thể có cách diễn đạt khác nhau, cũng như đưa ra ý kiến phân tích, bình luận của phóng viên hay chuyên gia. Từ đó, bài báo trở thành một tác phẩm báo chí được bảo hộ. Do vậy, cách tốt nhất là nên chia sẻ nội dung hay số liệu hết sức ngắn gọn, cô đọng, trung thực theo đúng ý nghĩa của việc cập nhật tin tức. Đồng thời, trong mọi trường hợp, nên dẫn lại đường link gốc từ cơ quan báo chí, để tránh rủi ro truyền đưa tin giả, không đúng sự thật.

Nguyên tắc sao chép 10%

Bạn đọc không có quyền sao chép nguyên văn, dù chỉ một phần bài báo để đăng tải lại trên trang cá nhân mà chưa được sự cho phép của cơ quan báo chí. Mặc dù Luật Sở hữu trí tuệ cho phép cá nhân sao chép một phần tác phẩm (không quá 10% tổng số từ, hoặc dung lượng lưu trữ) nhưng trường hợp ngoại lệ này chỉ áp dụng nếu bạn sao chép nhằm mục đích nghiên cứu khoa học, học tập của cá nhân. Khi bạn sao chép và đăng tải lên mạng xã hội, hành động của bạn không được xem là thuộc trường hợp ngoại lệ vừa nêu.

Ngoài ra, hành vi sao chép bị cấm ở đây cũng bao gồm việc chuyển đổi từ định dạng chữ viết sang âm thanh, hình ảnh và ngược lại.

Bạn đọc có quyền sử dụng hợp lý tác phẩm báo chí để minh họa bài giảng, nhưng phải bảo đảm chỉ sử dụng trong phạm vi buổi học, và chỉ người học, người dạy trong buổi học đó có thể tiếp cận; tức là, bạn đọc cũng không có quyền đăng tải nội dung buổi học có chứa tác phẩm đó lên mạng xã hội.

Trích dẫn phải đi kèm với link gốc bài báo

Bạn đọc có quyền trích dẫn lại nội dung bài báo mà không cần xin phép cơ quan báo chí, nhưng phải đảm bảo đồng thời các điều kiện sau đây:

* Phần trích dẫn chỉ nhằm mục đích giới thiệu, bình luận hoặc làm sáng tỏ vấn đề được đề cập trong bài đăng của mình. Phần trích dẫn phải "hợp lý", nghĩa là nên diễn đạt lại nội dung thông tin bằng ngôn ngữ của riêng mình, hạn chế tối đa trích dẫn nguyên văn trừ khi rất cần thiết.

* Phần trích dẫn không gây thiệt hại một cách bất hợp lý đến lợi ích hợp pháp của cơ quan báo chí. Điều này được hiểu là bạn không được phép trích dẫn lại quá nhiều nội dung quan trọng của bài báo, dẫn đến việc người khác khi đọc vào sẽ có thể thu thập hay hình dung toàn bộ và không còn nhu cầu đọc bài viết gốc.

Ví dụ một cách trích dẫn đúng: "Tôi không đồng tình với ý kiến của chuyên gia về biện pháp A (xin mời xem bài báo trong đường link, kèm theo link gốc của bài báo), vì những lý do sau đây [nêu ý kiến cá nhân]".

* Việc trích dẫn phải kèm theo đường link dẫn đến bài viết gốc.

Tác giả bài báo có thể sao chép đăng lại trên mạng xã hội không?

Tất cả các trường hợp trên cũng áp dụng đối với cả tác giả của chính tác phẩm báo chí đó. Nhiều tờ báo có chuyên mục dành riêng cho chuyên gia và bạn đọc, dẫn tới nhầm lẫn phổ biến rằng, tác giả bài viết có thể tùy nghi sử dụng lại tác phẩm báo chí. Tuy nhiên, khi tác giả gửi bài và đồng ý cho tòa soạn đăng tải bài viết, tác giả đã đồng thời chuyển giao quyền sở hữu đối với quyền tác giả cho tòa soạn, trừ trường hợp có thỏa thuận khác. Mỗi cơ quan báo chí sẽ có các quy định khác nhau về phạm vi quyền hạn, do vậy bạn đọc nên tham vấn tòa soạn trước khi thực hiện hành động sử dụng nằm ngoài các trường hợp nêu trên. Có thể, một số tờ báo còn có chính sách cởi mở hơn về chia sẻ nội dung chứ không hề cứng nhắc theo quy định khung của luật (chẳng hạn, trên thế giới có tờ như Theconversation, Dialogue Earth, The Philanthropist Journal... có chính sách cấp phép mở cho nội dung của họ).

Tóm lại, mục đích của Luật Sở hữu trí tuệ cũng như các luật khác có liên quan là nhằm bảo vệ sản phẩm sáng tạo của cơ quan báo chí, trên cơ sở cân bằng với lợi ích của công chúng, lợi ích của bạn đọc. Pháp luật luôn khuyến khích chia sẻ tri thức, phản biện xã hội nhưng phải trên cơ sở tôn trọng quyền sở hữu trí tuệ của tất cả các bên.

(Đón đọc: Các nước bảo vệ báo chí trên không gian mạng như thế nào?)

---

Chú thích:

Tác giả Nguyễn Lương Sỹ là giảng viên luật về Sở hữu trí tuệ. Các thông tin được ông tóm lược và diễn giải lại theo nội dung quy định trong Luật Sở hữu trí tuệ, Nghị định số 17/2023/NĐ-CP của Chính phủ: Quy định chi tiết một số điều và biện pháp thi hành Luật Sở hữu trí tuệ về quyền tác giả, quyền liên quan, Nghị định số 341/2025/NĐ-CP của Chính phủ: Quy định xử phạt vi phạm hành chính về quyền tác giả, quyền liên quan.