Vì sao giấy quấn cốc lại khiến cà phê bớt chua?

Một nghiên cứu từ Nhật Bản cho thấy cảm giác thô ráp hay mịn màng khi cầm cốc có thể khiến não bộ "điều chỉnh" cách con người cảm nhận vị chua của cà phê.

Phát hiện này mở ra hướng tiếp cận mới trong thiết kế trải nghiệm đồ uống mà không cần thay đổi công thức pha chế.

Đối với những người yêu cà phê, hương vị hoàn hảo thường được quyết định bởi chất lượng hạt, nhiệt độ nước, độ mịn khi xay hay kỹ thuật chiết xuất. Thế nhưng, các nhà khoa học vừa phát hiện một yếu tố tưởng như không liên quan lại có thể âm thầm thay đổi cảm nhận của người uống: giấy quấn quanh ly cà phê.

Nghiên cứu do nhóm chuyên gia tại Đại học Chuo (Nhật Bản), đứng đầu là giáo sư tâm lý học nhận thức Atsunori Ariga, vừa công bố trên tạp chí Multisensory Research cho thấy xúc giác từ bàn tay có thể ảnh hưởng trực tiếp đến cách não bộ cảm nhận vị chua của cà phê.

Bí mật nằm ở giấy quấn cốc

Từ trước đến nay, nhiều nghiên cứu đã chứng minh màu sắc của chiếc cốc, hình dáng ly hay chất liệu sứ, thủy tinh đều có thể tác động đến trải nghiệm thưởng thức đồ uống.

Tuy nhiên, ảnh hưởng riêng của cảm giác từ bàn tay vẫn chưa được làm rõ bởi rất khó loại bỏ tác động đồng thời của thị giác và cảm giác khi môi chạm vào thành cốc.

Để giải quyết vấn đề này, nhóm nghiên cứu đã thiết kế một thí nghiệm nhằm tách biệt hoàn toàn yếu tố xúc giác.

Hai loại quấn cốc (cup sleeve) được chuẩn bị với kết cấu đối lập. Một loại sử dụng giấy nhám tạo cảm giác thô ráp, loại còn lại làm từ giấy kraft với bề mặt mịn.

Cả hai đều được quấn quanh những ly cà phê đen nóng có nhiệt độ khoảng 68°C.

Điều đặc biệt là 92 tình nguyện viên tham gia đều được bịt mắt trong suốt quá trình thử nghiệm để loại bỏ hoàn toàn ảnh hưởng của thị giác.

Kết quả thu được khiến chính các nhà nghiên cứu cũng bất ngờ.

Những người cầm chiếc cốc có giấy quấn nhám trước, sau đó chuyển sang cốc bọc giấy mịn, đều cho rằng ly cà phê thứ hai có vị ít chua hơn rõ rệt.

Trong khi đó, nhóm trải nghiệm theo chiều ngược lại - từ giấy quấn mịn sang giấy quấn nhám - gần như không cảm nhận được sự thay đổi về độ chua.

Não bộ "nếm" bằng cả đôi tay

Theo giáo sư Atsunori Ariga, hiện tượng này bắt nguồn từ cơ chế liên kết đa giác quan của não bộ.

Trong nhận thức của con người, các bề mặt thô ráp thường được liên tưởng với cảm giác mạnh, sắc và chua. Ngược lại, bề mặt mịn màng lại gợi đến những hương vị dịu nhẹ, êm ái hơn.

Khi người tham gia chuyển từ việc cầm chiếc cốc có bề mặt nhám sang chiếc cốc mịn, não bộ vô thức hình thành kỳ vọng rằng vị chua sẽ giảm xuống.

Hiệu ứng này kết hợp với cơ chế thích ứng vị giác tự nhiên - khi cùng một vị được nếm liên tiếp sẽ dần trở nên ít rõ rệt hơn - khiến ly cà phê thứ hai thực sự được cảm nhận là thanh hơn và dễ uống hơn.

Ở chiều ngược lại, việc chuyển từ bề mặt mịn sang nhám lại kích hoạt cảm giác "vị chua mạnh", làm triệt tiêu hiệu ứng thích ứng của vị giác. Vì vậy, người uống gần như không cảm thấy ly cà phê thứ hai bớt chua.

Các tác giả cho rằng đây là minh chứng rõ ràng cho việc trải nghiệm ăn uống không chỉ phụ thuộc vào vị giác mà còn là kết quả của sự phối hợp giữa nhiều giác quan khác nhau.

Có thể thay đổi trải nghiệm mà không cần đổi công thức

Theo nhóm nghiên cứu, phát hiện này mở ra hướng tiếp cận mới cho ngành đồ uống.

Thay vì điều chỉnh tỷ lệ rang, thay đổi loại hạt hoặc công thức pha chế, các quán cà phê hoàn toàn có thể cá nhân hóa trải nghiệm bằng cách thiết kế chất liệu của cốc hoặc giấy quấn phù hợp với từng phong cách hương vị mong muốn.

Một chiếc quấn cốc có kết cấu khác nhau có thể khiến cùng một loại cà phê đem lại cảm nhận hoàn toàn khác biệt cho người thưởng thức.

Không chỉ vậy, nghiên cứu còn gợi mở một lợi ích về môi trường.

Nếu người dùng quen sử dụng một chiếc cốc hoặc giấy quấn cá nhân có kết cấu phù hợp với sở thích của mình, họ sẽ có thêm động lực mang theo cốc tái sử dụng khi mua đồ uống.

Điều này vừa giúp cá nhân hóa trải nghiệm thưởng thức, vừa góp phần giảm lượng cốc giấy và rác thải dùng một lần phát sinh mỗi ngày.