Trung tướng Tào Đức Thắng: Đổi mới sáng tạo cần cơ chế để doanh nghiệp dám làm

Doanh nghiệp phải làm khác và tạo ra những giá trị mới

Nghị quyết 57 nhấn mạnh khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số là động lực chủ yếu của mô hình phát triển, mô hình tăng trưởng mới.

Chia sẻ về đổi mới sáng tạo, Trung tướng Tào Đức Thắng cho hay, bản chất của đổi mới sáng tạo là tạo ra sự thay đổi theo hướng tốt hơn. Đổi mới không phải là thay đổi một cách tùy tiện mà phải tạo ra sản phẩm tốt hơn, công nghệ tiên tiến hơn và hiệu quả hơn.

Ông Thắng cho rằng đối với doanh nghiệp đi sau, nếu lựa chọn con đường giống những người đi trước thì rất khó tạo ra lợi thế cạnh tranh. Vì vậy, doanh nghiệp buộc phải tìm cách đi khác, làm khác và tạo ra những giá trị mới.

Đó cũng là lý do Viettel từng lựa chọn những hướng đi táo bạo như triển khai thẳng các công nghệ mới thay vì đi tuần tự theo lộ trình của phần lớn doanh nghiệp viễn thông trên thế giới.

Tuy nhiên, để đổi mới sáng tạo trở thành năng lực cốt lõi, yếu tố quan trọng nhất vẫn là người lãnh đạo phải liên tục tìm kiếm những động lực tăng trưởng mới. Theo ông Thắng, cái cũ chỉ tạo ra tăng trưởng theo quán tính, trong khi cái mới mới là nền tảng hình thành các chiến lược phát triển trong tương lai.

Chấp nhận rủi ro nhưng phải quản trị được rủi ro

Một trong những rào cản lớn nhất đối với đổi mới sáng tạo tại Việt Nam là tâm lý sợ sai.

Theo Chủ tịch Viettel, mọi thay đổi đều đi kèm rủi ro. Vì vậy, vấn đề không phải là né tránh rủi ro mà là xây dựng được cơ chế quản trị rủi ro phù hợp.

Tại Viettel, mọi ý tưởng mới đều được đưa vào thử nghiệm ở quy mô nhỏ trước khi triển khai trên diện rộng. Các thử nghiệm có thể được thực hiện tại một xã, một khu vực hoặc một nhóm khách hàng cụ thể để đánh giá tác động thực tế.

Nếu kết quả tích cực, doanh nghiệp mới mở rộng quy mô. Nếu xuất hiện những tín hiệu vượt ngoài tầm kiểm soát, dự án sẽ được điều chỉnh hoặc dừng lại.

Đổi mới sáng tạo không dùng nguồn vốn hỗ trợ nghiên cứu, mà phải tạo cơ chế để doanh nghiệp dám chấp nhận rủi ro, có thị trường cho sản phẩm và được bảo vệ khi thử nghiệm những điều chưa từng có tiền lệ.

Theo ông Thắng, đổi mới sáng tạo luôn cần những lần thử sai. Người lao động phải được quyền thử nghiệm để tìm ra cách làm đúng. Nhưng điều đó chỉ có thể diễn ra khi doanh nghiệp xây dựng được hệ thống quản trị rủi ro đủ tốt để kiểm soát hậu quả có thể xảy ra.

Quan trọng hơn, người đứng đầu phải mạnh dạn giao việc và tạo niềm tin cho đội ngũ nghiên cứu.

"Nếu làm đúng quy trình, đúng quy định thì không bị xem xét trách nhiệm, kể cả khi thử nghiệm chưa thành công" - đây là một trong những nguyên tắc mà Viettel áp dụng đối với các dự án nghiên cứu phát triển, đặc biệt là những công nghệ mới và công nghệ chiến lược.

Theo ông Thắng, điều đáng sợ nhất không phải thất bại mà là không dám làm hoặc làm chưa tới.

Muốn doanh nghiệp đầu tư, hãy tạo đầu ra cho sản phẩm

Từ kinh nghiệm thực tế, Chủ tịch Viettel cho rằng chính sách hỗ trợ đổi mới sáng tạo cần thay đổi mạnh theo hướng lấy thị trường làm trung tâm.

Ông nhận định nhiều năm qua các chính sách thường tập trung hỗ trợ đầu vào như kinh phí nghiên cứu, quỹ khoa học công nghệ hay ưu đãi tài chính. Tuy nhiên, yếu tố quyết định để doanh nghiệp đầu tư dài hạn lại là khả năng tiêu thụ sản phẩm.

Nhiều năm qua các chính sách thường tập trung hỗ trợ đầu vào như kinh phí nghiên cứu, quỹ khoa học công nghệ hay ưu đãi tài chính. Tuy nhiên, yếu tố quyết định để doanh nghiệp đầu tư dài hạn lại là khả năng tiêu thụ sản phẩm.

Trung tướng Tào Đức Thắng

"Khi có đầu ra thì doanh nghiệp sẽ tự bỏ tiền đầu tư", ông Thắng khẳng định.

Theo đó, Nhà nước nên sử dụng các công cụ như tiêu chuẩn, quy chuẩn kỹ thuật hoặc các cơ chế kích cầu để tạo thị trường cho sản phẩm công nghệ trong nước.

Một ví dụ được ông đưa ra là cơ chế voucher hỗ trợ khách hàng/phía mua thay vì cấp trực tiếp kinh phí nghiên cứu cho doanh nghiệp. Khi khách hàng được hỗ trợ để lựa chọn sản phẩm trong nước, doanh nghiệp buộc phải nâng cao chất lượng và tối ưu giá thành để cạnh tranh.

Cách làm này vừa tạo ra thị trường thực sự cho sản phẩm đổi mới sáng tạo, vừa tránh tình trạng doanh nghiệp chỉ tập trung vào việc nhận kinh phí nghiên cứu mà không quan tâm đến khả năng thương mại hóa.

Nhà nước nên sử dụng các công cụ như tiêu chuẩn, quy chuẩn kỹ thuật hoặc các cơ chế kích cầu để tạo thị trường cho sản phẩm công nghệ trong nước.

Trung tướng Tào Đức Thắng

Đối với các công nghệ nền tảng có tính chiến lược dài hạn như bán dẫn, vệ tinh hay công nghệ hạt nhân, Nhà nước vẫn cần đóng vai trò đầu tư trực tiếp nhằm nâng cao năng lực quốc gia. Tuy nhiên, với các sản phẩm đã có thị trường rõ ràng, chính sách nên ưu tiên tạo đầu ra thay vì chỉ hỗ trợ đầu vào.

Bên cạnh đó, ông Thắng cũng chỉ ra những rào cản về thể chế đấu thầu đang khiến nhiều sản phẩm Make in Vietnam khó tiếp cận thị trường.

Các yêu cầu về hợp đồng tương tự hoặc kinh nghiệm nhiều năm vô tình tạo ra vòng luẩn quẩn khiến doanh nghiệp công nghệ trong nước khó có cơ hội chứng minh năng lực.

Theo ông, nếu muốn thúc đẩy đổi mới sáng tạo, Việt Nam cần xây dựng các cơ chế ưu tiên thực chất hơn cho sản phẩm nội địa, đồng thời hoàn thiện cơ chế đánh giá, nghiệm thu theo kết quả sản phẩm thay vì chỉ dựa trên quy trình.

Đó mới là nền tảng để hình thành một môi trường đổi mới sáng tạo mà ở đó doanh nghiệp được khuyến khích thử nghiệm, được chấp nhận rủi ro có kiểm soát và có cơ hội thương mại hóa những kết quả nghiên cứu của mình.