Việc ám sát các lãnh đạo cấp cao của Iran đã là một phần trong chiến lược của Israel ngay từ đầu cuộc chiến. Nhưng những lo ngại của Mỹ về việc Israel nhắm mục tiêu vào hai quan chức Iran cụ thể - ông Abbas Araghchi, Bộ trưởng Ngoại giao Iran, và ông Mohammad Bagher Ghalibaf, Chủ tịch Quốc hội Iran - đã lên cao kể từ khi các cuộc đàm phán ngừng bắn bắt đầu từ tháng 4.
Lo ngại rằng một nỗ lực ám sát của Israel sẽ làm đổ vỡ các cuộc đàm phán, theo một số quan chức, Mỹ thậm chí đã yêu cầu các quốc gia khác trong khu vực cảnh báo Iran về khả năng Israel có thể nhắm mục tiêu vào hai quan chức này.
Kể từ khi xung đột bùng phát ngày 28/2, các cuộc tấn công của Mỹ chủ yếu chỉ tập trung vào lực lượng hải quân và tên lửa của Iran. Trong khi đó, Israel ưu tiên nhắm mục tiêu vào giới lãnh đạo Iran ở giai đoạn đầu của cuộc chiến, với ý định loại bỏ càng nhiều quan chức cấp cao càng tốt.
Điều đó bao gồm việc ám sát những nhà lãnh đạo thực dụng hơn mà chính quyền Tổng thống Donald Trump muốn đàm phán cùng, chẳng hạn như Ali Larijani - quan chức an ninh quốc gia hàng đầu của Iran, và Kamal Kharazi - cựu ngoại trưởng Iran. Cả hai người đều tham gia vào các cuộc đàm phán với Mỹ khi họ thiệt mạng trong các cuộc không kích của Israel.
Những nghi ngờ của chính quyền Tổng thống Trump về âm mưu tiềm tàng của Israel nhằm ám sát hai nhà đàm phán Iran cho thấy mục tiêu chiến tranh của Mỹ và Israel, vốn rất gần nhau ngay từ đầu cuộc chiến, đã nhanh chóng tách rời. Và trong khi Mỹ muốn một thỏa thuận hòa bình, Israel đã tỏ ra hoài nghi ngay từ khi lệnh ngừng bắn ban đầu được đưa ra vào tháng 4.
Lệnh ngừng bắn kéo dài hai tuần ban đầu đã nhận được sự ủng hộ miễn cưỡng từ phía chính quyền Israel và sự lo ngại rộng rãi của công chúng Israel rằng Mỹ đang kết thúc chiến tranh quá sớm. Thay vì bị lật đổ, chính phủ Iran thậm chí còn trở nên cứng rắn hơn và Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran đã có thể củng cố quyền kiểm soát đối với đất nước.
Ông Araghchi và ông Ghalibaf là những quan chức chủ chốt đã đàm phán với nhiều quốc gia trong khu vực để đạt được lệnh ngừng bắn, hướng đến một nền hòa bình lâu dài hơn với Mỹ. Vào tháng 6, Mỹ và Iran đã đạt được một thỏa thuận khung nhằm mở cửa eo biển Hormuz và vạch ra hướng đi cho các cuộc đàm phán tiếp theo về chương trình hạt nhân của Tehran.
Các quan chức và nhà bình luận ở Israel coi thỏa thuận ban đầu là một thảm họa, vì nó không đạt được mục tiêu chiến tranh của Israel là buộc Iran thay đổi chế độ, loại bỏ lực lượng ủy nhiệm và chương trình tên lửa. Các quan chức Israel cũng lo ngại thỏa thuận sẽ rót hàng tỷ đô la vào Iran, cho phép nước này nhanh chóng tái thiết sau chiến tranh mà không thực sự hạn chế tham vọng hạt nhân của mình.
Tình huống ngàn cân treo sợi tóc
Ông Ghalibaf từng suýt thiệt mạng trong cả cuộc chiến 12 ngày vào tháng 6/2025 và một lần nữa trong cuộc xung đột năm nay, khi Israel nhắm mục tiêu vào một cuộc họp bí mật của các quan chức cấp cao chính phủ trong một hầm trú ẩn dưới núi. Trong cả hai vụ việc, ông Ghalibaf đều được giải cứu khỏi đống đổ nát, các quan chức Iran cho biết.
“Hôm nay, ông Ghalibaf và ông Araghchi, cùng các thành viên khác trong nhóm đàm phán, đã bất chấp mạng sống của mình khi biết rõ những rủi ro an ninh nghiêm trọng, và đây được gọi là sự hy sinh thực sự, chứ không phải là ý đồ chính trị”, nghị sĩ Mohsen Zanganeh nói với truyền thông địa phương vào cuối tháng 4 sau cuộc gặp ở Islamabad.
Trong các cuộc đàm phán, Iran đã thực hiện các biện pháp phòng ngừa nhằm gây khó khăn hơn cho Israel trong việc tấn công các quan chức cấp cao.
Hồi tháng 4, ông Ghalibaf dự kiến sẽ đến Islamabad (Pakistan) để gặp Phó Tổng thống Mỹ JD Vance. Nhưng các quan chức an ninh Iran lo ngại rằng Israel sẽ lợi dụng cơ hội này để ám sát ông Ghalibaf hoặc ông Araghchi nhằm phá hoại các cuộc đàm phán.
Khi đó, Iran đã tìm kiếm sự đảm bảo từ Mỹ, thông qua các trung gian Pakistan và Qatar, rằng Israel sẽ không tiến hành bất kỳ hoạt động bí mật nào nhắm vào phái đoàn Iran, các quan chức cho biết.
Các máy bay chiến đấu của Pakistan đã hộ tống máy bay Iran chở phái đoàn hơn 70 quan chức từ biên giới Iran đến Islamabad và quay trở lại khi phiên họp kết thúc.
Nhưng trên đường trở về Tehran, một mối đe dọa an ninh từ Israel đã xuất hiện.
Lực lượng an ninh Iran đã thông báo cho máy bay chở ông Ghalibaf trở về Tehran, rằng họ đã thu thập được thông tin tình báo cho thấy Israel có kế hoạch tấn công chiếc máy bay này. Hai máy bay chiến đấu của Israel đã xâm nhập không phận Iran từ biên giới phía tây gần Iraq, hai quan chức cho biết.
Ông Mahdi Mohammadi - cố vấn cấp cao của ông Ghalibaf, người tháp tùng ông đến Islamabad - đã xác nhận thông tin này trên trang mạng xã hội của mình. Máy bay đã hạ cánh khẩn cấp xuống thành phố Mashhad - sân bay gần biên giới Pakistan nhất của Iran, và phái đoàn Iran đã di chuyển bằng đường bộ khoảng tám tiếng trở lại Tehran, ông Mohammadi cho biết.
Cuối tháng 5, ông Ghalibaf và ông Araghchi tiếp tục đến Qatar để đàm phán, sau đó đến Thụy Sĩ vào tháng 6 để có cuộc gặp trực tiếp thứ hai với ông Vance và phái đoàn Mỹ.
