Diễn viên có cần giống hệt nguyên mẫu?
Mới đây, phim Hoàng hậu cuối cùng công bố dàn diễn viên chính, trong đó Tăng Thanh Hà đảm nhận vai Nam Phương Hoàng hậu, Ma Ran Đô đóng vai vua Bảo Đại. Sau buổi họp báo công bố, nhiều tranh luận trên mạng xã hội bàn về việc lựa chọn dàn diễn viên chính.
Không ít khán giả cho rằng Tăng Thanh Hà sở hữu vẻ đẹp thanh tú, phong thái sang trọng, nhưng chưa thực sự gợi nhớ đến hình ảnh Nam Phương Hoàng hậu - nhân vật nổi tiếng của triều Nguyễn với nhiều bức ảnh tư liệu còn lưu lại.
Từ những tranh cãi về Tăng Thanh Hà, các cuộc bàn luận cũng đặt ra vấn đề rộng hơn: Khi đưa một nhân vật có thật trong lịch sử lên màn ảnh, diễn viên có cần giống nguyên mẫu đến mức tối đa hay không?
Một số ý kiến cho rằng, với các tác phẩm lấy cảm hứng từ câu chuyện, nhân vật có thật trong lịch sử, khâu tuyển chọn diễn viên đóng vai trò quan trọng. Các nhân vật lịch sử đã có tư liệu, hình ảnh và dấu ấn nhất định trong nhận thức của công chúng. Vì vậy, chỉ cần diễn viên có ngoại hình hoặc khí chất khác với hình dung quen thuộc của khán giả cũng có thể tạo ra những tranh luận ngay từ khi phim chưa ra mắt.
Tuy nhiên, cũng có ý kiến nhận định rằng, tiêu chí "ngoại hình giống đến đâu là đủ" còn tùy thuộc vào nhiều yếu tố, bởi mỗi bộ phim lại theo đuổi một cách tiếp cận khác nhau và tiêu chí lựa chọn diễn viên cũng không hoàn toàn giống nhau.
Chia sẻ với phóng viên Dân trí, Thạc sĩ ngành lý luận, phê bình Lịch sử điện ảnh truyền hình, biên kịch Đỗ Phương Trang - người đứng sau thành công của loạt MV triệu view như Đi để trở về, Anh ơi ở lại, Để Mị nói cho mà nghe, Duyên âm... - cho rằng, Hoàng hậu cuối cùng được ê-kíp giới thiệu là bộ phim lấy cảm hứng từ nhân vật và câu chuyện lịch sử, chứ không định vị thể loại là phim tiểu sử hay phục dựng tư liệu lịch sử. Vì vậy, việc chọn diễn viên có ngoại hình tương đồng với nguyên mẫu cũng không đòi hỏi quá khắt khe.
"Có thể hiểu phim là thế giới tưởng tượng của tác giả. Khi xem phim là khán giả đang bước vào thế giới riêng tư đó. Trong thế giới ấy, hình ảnh vị hoàng hậu cuối cùng có thể được thể hiện theo cách mà đạo diễn hình dung. Nó không nhất thiết giống hệt như đời thực", ThS Phương Trang phân tích.
Theo nữ biên kịch, ngay cả với dòng phim tiểu sử - nơi yếu tố tái hiện nhân vật chân thực thường được đặt lên hàng đầu - ngoại hình của diễn viên cũng luôn là chủ đề gây tranh cãi. Nhiều tác phẩm quốc tế về những nhân vật nổi tiếng như Marilyn Monroe, Elvis Presley hay Michael Jackson đều từng khiến công chúng hoài nghi khi công bố diễn viên đảm nhận vai chính.
Tuy nhiên, biên kịch Phương Trang cho rằng, những tranh luận ban đầu không phải lúc nào cũng phản ánh chất lượng cuối cùng của màn hóa thân. Kiểu vai này là một thử thách lớn với người diễn viên. Bên cạnh sự hỗ trợ của hoá trang, phục trang, diễn viên phải tự trang bị hiểu biết về bối cảnh lịch sử, tiểu sử nhân vật để sáng tạo, mô phỏng cách biểu đạt phù hợp. Thông qua hình thể, gương mặt, giọng nói, diễn viên có thể xoá nhoà những khác biệt ngoại hình ban đầu và khiến khán giả tin vào nhân vật.
"Nếu hỏi rằng Tăng Thanh Hà có phù hợp để đóng một vị hoàng hậu hay không? Theo tôi là có. Còn việc cô ấy giống nguyên mẫu Nam Phương Hoàng Hậu đến mức nào và điều đó có thực sự quan trọng đối với tác phẩm hay không thì phải xem bộ phim mới có thể đánh giá đầy đủ", ThS Phương Trang nói.
Nữ biên kịch cũng cho rằng bên cạnh yếu tố nghệ thuật, việc lựa chọn một gương mặt có sức hút truyền thông như Tăng Thanh Hà cũng là một chiến lược phát hành của nhà sản xuất.
"Sau nhiều năm vắng bóng trên màn ảnh rộng, sự trở lại của nữ diễn viên lập tức tạo nên làn sóng thảo luận, giúp bộ phim thu hút sự quan tâm của công chúng từ rất sớm, ngay cả khi chưa chính thức bấm máy. Điều này rất có lợi cho những ngày đầu phát hành. Hy vọng bộ phim sẽ duy trì được sức hút ngay cả khi những tranh luận ban đầu đã ngã ngũ", biên kịch đưa ra nhận xét.
"Chính diễn xuất mới khiến khán giả tin vào nhân vật"
Nhiều chuyên gia và khán giả nhận định: Điện ảnh chưa bao giờ là "cuộc thi tìm người giống nhân vật lịch sử nhất". Điện ảnh còn là nghệ thuật của sự hóa trang, ánh sáng và góc máy, không thể lấy diễn viên ngoài đời để đánh giá nhân vật trong phim.
Theo đó, diện mạo chỉ là "cánh cửa đầu tiên" để người xem nhận diện diễn viên đóng nhân vật nào, còn điều quan trọng làm nên linh hồn của bộ phim lại là khả năng hóa thân của diễn viên.
Một số khán giả cho rằng việc yêu cầu diễn viên phải "giống y hệt" nguyên mẫu là cách nhìn chưa phản ánh đúng bản chất của điện ảnh. Theo quan điểm này, nếu mục tiêu chỉ là tái tạo chính xác diện mạo của nhân vật lịch sử, công nghệ hóa trang hay thậm chí trí tuệ nhân tạo (AI) hoàn toàn có thể làm điều đó. "Điều khán giả cần ở một diễn viên không phải là sự sao chép, mà là cách họ diễn giải và thổi sức sống vào nhân vật", một khán giả bày tỏ.
Một ý kiến khác nêu: "Như trường hợp của Gary Oldman trong bộ phim Darkest Hour. Trước khi phim ra mắt, Gary Oldman vốn không được đánh giá là có ngoại hình giống Winston Churchill. Tuy nhiên, nhờ hóa trang cùng cách xử lý giọng nói, dáng đi, ánh mắt và thần thái của một nhà lãnh đạo thời chiến, nam diễn viên đã mang về tượng vàng Oscar".
Trên trang cá nhân, diễn viên Hồ Quang Mẫn cũng có bài viết gây chú ý khi chia sẻ quan điểm về vụ tranh luận liên quan phim Hoàng hậu cuối cùng.
Theo anh, khán giả có quyền kỳ vọng vào sự tương đồng với nguyên mẫu, trong khi nhà làm phim cũng có quyền kể câu chuyện theo cách họ lựa chọn. Điều đáng quan tâm hơn cả là cách diễn viên chuẩn bị để bước vào một vai diễn có thật trong lịch sử.
Nam diễn viên cho biết thêm, trong khóa học Into the Character do đạo diễn Hàn Quốc Noh Guh Gyeong giảng dạy mà anh vừa tham gia gần đây, bài học đầu tiên không phải là làm sao để giống nhân vật về ngoại hình.
"Thầy không hỏi chúng tôi sẽ diễn cảnh này như thế nào. Điều thầy hỏi là: Con người ấy đã sống một cuộc đời ra sao? Họ mang trong lòng điều gì? Họ đang che giấu điều gì? Khi đó tôi hiểu diễn xuất không bắt đầu từ kiểu tóc hay phục trang, mà bắt đầu từ việc hiểu con người mình sắp hóa thân", Hồ Quang Mẫn chia sẻ.
Theo anh, với những nhân vật có thật trong lịch sử, ngoại hình vẫn là yếu tố quan trọng bởi đó là điều đầu tiên khán giả nhìn thấy. Một gương mặt có nhiều nét tương đồng sẽ giúp người xem nhanh chóng nhận diện nhân vật và tạo cảm giác gần gũi với nguyên mẫu.
"Tuy nhiên, sau nhiều năm học nghề, tôi hiểu rằng ngoại hình chỉ giúp khán giả nhận ra nhân vật, còn chính diễn xuất mới khiến họ tin vào nhân vật. Có những diễn viên nhìn rất giống nhưng ánh mắt không có câu chuyện thì khán giả vẫn không tin. Ngược lại, cũng có những người ban đầu không thật sự giống hình dung của công chúng, nhưng đến cuối bộ phim, khán giả chỉ còn nhớ đến nhân vật chứ không còn nhớ đến diễn viên. Đó mới là sức mạnh của diễn xuất", anh nhấn mạnh.
