TPHCM từ quyết định đổi tên lịch sử đến bản sắc sáng tạo, nghĩa tình

Nửa thế kỷ trước, từ một nghị quyết của Quốc hội, thành phố Sài Gòn - Gia Định chính thức được mang tên Chủ tịch Hồ Chí Minh - vị lãnh tụ kính yêu của dân tộc. Ngày 2/7/1976 là dấu mốc chính trị, lịch sử đặc biệt, khởi đầu hành trình kiến thiết một thành phố trong hòa bình.

50 năm nhìn lại, sự kiện này còn gắn liền với quá trình hun đúc bản sắc của một đô thị luôn năng động, sáng tạo, nghĩa tình; nơi nhiều thế hệ lãnh đạo và người dân không ngừng tìm tòi những cách làm mới để đưa thành phố vượt qua thử thách, giữ vững vai trò đầu tàu kinh tế của cả nước.

Chia sẻ với Dân trí trong dịp kỷ niệm dấu mốc đặc biệt này, chuyên gia, nhà nghiên cứu và nguyên lãnh đạo thành phố cùng nhìn lại nguồn gốc của quyết định lịch sử năm 1976, lý giải ý nghĩa sâu sắc của việc mang tên Chủ tịch Hồ Chí Minh, đồng thời chia sẻ những suy ngẫm về nguồn lực tinh thần vô giá đã và đang tiếp thêm động lực cho thành phố trên hành trình phát triển trong giai đoạn mới.

Câu chuyện trước ngày quyết định đổi tên

Theo PGS.TS Hà Minh Hồng, Hội Khoa học Lịch sử TPHCM, việc thành phố Sài Gòn - Gia Định chính thức mang tên Chủ tịch Hồ Chí Minh không chỉ là một quyết định xuất hiện sau ngày đất nước thống nhất, mà là kết quả của một quá trình lịch sử kéo dài suốt 30 năm. Ít người biết rằng, ngay từ năm 1946, khi cuộc kháng chiến ở Nam Bộ mới bắt đầu, ý tưởng đặt tên thành phố theo tên Chủ tịch Hồ Chí Minh đã được đề xuất.

Dẫn lại tư liệu đăng trên báo Cứu quốc (Cơ quan tuyên truyền của Tổng bộ Việt Minh) số ra ngày 27/8/1946, PGS.TS Hà Minh Hồng cho biết, tại cuộc gặp mặt đồng bào Nam Bộ ở Hà Nội ngày 25/8/1946, bác sĩ Trần Hữu Nghiệp đã thay mặt nhiều trí thức, nhân sỹ yêu nước đề nghị đổi tên thành phố Sài Gòn là thành phố Hồ Chí Minh để ghi nhớ công lao của vị lãnh tụ và thể hiện ý chí chiến đấu của nhân dân Nam Bộ.

Đề nghị này ngay lập tức nhận được sự đồng thuận của 57 đại biểu tham dự, trong đó có nhiều nhân vật tiêu biểu như Tôn Đức Thắng, Hoàng Quốc Việt, Trần Công Tường... Bản kiến nghị cũng bày tỏ mong muốn Quốc hội và Chính phủ sớm quyết định để "tượng trưng sự chiến đấu, hy sinh và cương quyết trở về với Tổ quốc của dân Nam Bộ".

"Đây là một câu chuyện đặc biệt trong lịch sử. Từ một sáng kiến của một trí thức yêu nước, ý tưởng ấy dần trở thành tâm nguyện chung của nhân dân Nam Bộ, để rồi 30 năm sau được Quốc hội chính thức hiện thực hóa", PGS.TS Hà Minh Hồng nhận định.

Theo nhà nghiên cứu, suốt ba thập kỷ từ năm 1946 đến năm 1976, Sài Gòn - Gia Định cùng cả miền Nam đã đi trọn con đường mà Chủ tịch Hồ Chí Minh lựa chọn cho dân tộc, từ đấu tranh giành độc lập đến thống nhất đất nước. Chính quá trình ấy đã tạo nên cơ sở lịch sử và tình cảm để thành phố được mang tên Người.

Ông nhấn mạnh, khi Quốc hội khóa VI thông qua Nghị quyết ngày 2/7/1976, quyết định này không đơn thuần là việc thay đổi tên gọi hành chính.

"Quốc hội không chỉ đặt một cái tên mới cho thành phố, mà còn ghi nhận cả một quá trình đấu tranh, hy sinh, cống hiến của Sài Gòn - Gia Định. Đây là sự khẳng định thành phố đã xứng đáng với vinh dự mang tên Chủ tịch Hồ Chí Minh", PGS.TS Hà Minh Hồng phân tích.

Theo PGS.TS Hà Minh Hồng, việc thành phố được mang tên Bác trước hết là niềm tự hào, nhưng đồng thời cũng là trách nhiệm rất lớn. Đó là trách nhiệm tiếp nối truyền thống đi trước, năng động, sáng tạo, luôn vì cả nước và cùng cả nước phát triển; tiếp tục xứng đáng với tình cảm, niềm tin mà Bác Hồ và nhân dân cả nước dành cho thành phố.

Dấu ấn nửa thế kỷ

Theo ông Phạm Chánh Trực, nguyên Phó Bí thư thường trực Thành ủy TPHCM, nguyên Chủ tịch HĐND TPHCM, việc thành phố Sài Gòn - Gia Định chính thức mang tên Chủ tịch Hồ Chí Minh cách đây 50 năm là niềm vinh dự vô cùng to lớn đối với Đảng bộ, chính quyền và nhân dân thành phố.

Nhìn lại chặng đường nửa thế kỷ qua, ông cho rằng dấu ấn sâu sắc nhất không chỉ nằm ở những thành tựu kinh tế - xã hội, mà còn ở những đóng góp cho sự nghiệp đổi mới của đất nước.

Theo nguyên lãnh đạo TPHCM, từ những ngày xoay xở khôi phục kinh tế thời hậu chiến, TPHCM đã mạnh dạn tìm tòi nhiều cách làm mới để xé rào, từng bước tháo gỡ cơ chế bao cấp. Những mô hình đó góp phần hình thành cơ sở thực tiễn, tạo tiền đề quan trọng để Đảng xây dựng đường lối đổi mới năm 1986.

"Từ thực tiễn của thành phố đã góp phần đổi mới tư duy, làm tiền đề lý luận cho đường lối đổi mới. Đây là vấn đề rất sâu sắc, đến nay vẫn còn nhiều nội dung cần tiếp tục nghiên cứu", ông Phạm Chánh Trực nói.

Nguyên lãnh đạo TPHCM cũng nhìn nhận quá trình phát triển kinh tế của thành phố là một hành trình đặc biệt. Từ thời điểm người dân còn phải chạy gạo chống đói, TPHCM từng bước trở thành trung tâm công nghiệp lớn của cả nước.

Ông dẫn chứng năm 1991, Khu chế xuất Tân Thuận được thành lập, trở thành một trong những mô hình tiêu biểu của thời kỳ đổi mới. Từ thành công này, hàng loạt khu công nghiệp tiếp tục hình thành, tạo động lực phát triển sản xuất và thu hút đầu tư.

Đến năm 2002, Khu Công nghệ cao TPHCM đi vào hoạt động sau gần 10 năm chuẩn bị. Sau hơn hai thập kỷ phát triển, mô hình này đã đóng góp quan trọng cho nền kinh tế thành phố, trong đó kim ngạch xuất khẩu chiếm tỷ trọng rất lớn.

Không chỉ phát triển kinh tế, theo ông Phạm Chánh Trực, TPHCM còn ghi dấu ấn bằng nhiều thành tựu về giáo dục, y tế, môi trường và văn hóa. Thành phố được công nhận là thành viên Mạng lưới Thành phố học tập toàn cầu của UNESCO; lực lượng Thanh niên xung phong góp phần phục hồi rừng ngập mặn Cần Giờ; chủ trương xây dựng Không gian văn hóa Hồ Chí Minh được đông đảo cán bộ, đảng viên và nhân dân hưởng ứng, lan tỏa đến từng địa phương, cơ quan, đơn vị.

Bên cạnh đó, nhiều phong trào quần chúng khởi nguồn từ TPHCM đã tạo sức lan tỏa trên phạm vi cả nước như lực lượng Thanh niên xung phong, phong trào công nhân "bàn tay vàng", đền ơn đáp nghĩa, phong trào tình nghĩa...

Theo ông Phạm Chánh Trực, sức mạnh của TPHCM trước hết bắt nguồn từ nhân dân. Trong suốt quá trình đấu tranh cách mạng cũng như xây dựng đất nước, nhân dân Sài Gòn - Chợ Lớn - Gia Định luôn đoàn kết, đồng lòng dưới sự lãnh đạo của Đảng.

Nguồn sức mạnh thứ hai đến từ đường lối đúng đắn của Đảng. Ông cho rằng, khi đất nước chuyển từ cơ chế bao cấp sang phát triển nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa, mọi nguồn lực của xã hội được khơi thông, người dân thêm tin tưởng, hăng hái lao động, sản xuất.

"Sức mạnh của thành phố cũng đến từ truyền thống năng động, sáng tạo, không bó tay trước nghịch cảnh, luôn tìm cách vượt qua những khó khăn, thử thách trong chiến tranh cũng như thời bình", ông Phạm Chánh Trực nói.

Nếu những mô hình "xé rào", kế hoạch A, B, C hay sự ra đời của Khu chế xuất Tân Thuận đánh dấu bước chuyển mạnh mẽ trong tư duy phát triển của TPHCM thì sự xuất hiện của các doanh nghiệp tiên phong cũng phản ánh tinh thần đổi mới ấy.

Ngày 2/7 đánh dấu tròn 50 năm thành phố Sài Gòn - Gia Định vinh dự mang tên Chủ tịch Hồ Chí Minh. Nửa thế kỷ qua, thành phố luôn giữ vai trò đầu tàu kinh tế, trung tâm tài chính, thương mại và đổi mới sáng tạo của cả nước.

Trong dòng chảy ấy, HDBank - một trong những ngân hàng thương mại cổ phần lâu đời của Việt Nam và là ngân hàng duy nhất mang tên TPHCM - đã lớn lên cùng thành phố, đồng hành với nhiều dấu mốc phát triển quan trọng của đô thị năng động bậc nhất cả nước.

Thành lập năm 1990 với tên gọi Ngân hàng TMCP Phát triển Nhà TPHCM, HDBank ra đời mang sứ mệnh đồng hành cùng công cuộc phát triển đô thị, góp phần tạo dựng những nền tảng tài chính cho sự phát triển của thành phố trong thời kỳ Đổi mới.

Nếu TPHCM được biết đến bởi tinh thần năng động, tiên phong, cởi mở và dám đổi mới, thì HDBank cũng từng bước hình thành bản sắc phát triển từ chính tinh thần này. Năm 2011, HDBank chính thức đổi tên từ Ngân hàng TMCP Phát triển Nhà TPHCM thành Ngân hàng TMCP Phát triển TPHCM. Không chỉ là sự thay đổi về tên gọi, đó còn là dấu mốc chiến lược, thể hiện khát vọng trở thành một định chế tài chính hiện đại, phát triển trên phạm vi toàn quốc và từng bước hội nhập quốc tế, trong khi vẫn gìn giữ niềm tự hào mang tên thành phố.

Một dấu ấn tiêu biểu là việc tham gia triển khai thành công hệ thống giao dịch mới cho HOSE năm 2021, góp phần tháo gỡ tình trạng nghẽn lệnh kéo dài, củng cố niềm tin của nhà đầu tư và tạo tiền đề cho hạ tầng giao dịch hiện đại của thị trường chứng khoán Việt Nam. Ngân hàng cũng tiên phong phát triển các giải pháp tài chính số, thanh toán hiện đại, đồng hành cùng quá trình xây dựng kinh tế số, thị trường vốn và hệ sinh thái fintech của thành phố.

Riêng giai đoạn 2019-2025, HDBank đã đóng góp hơn 17.600 tỷ đồng vào ngân sách Nhà nước. Song song với đó là nhiều chương trình an sinh xã hội trong các lĩnh vực y tế, giáo dục, thể thao và phát triển cộng đồng tại TPHCM.

Từ niềm tự hào mang tên TPHCM, HDBank đang viết tiếp hành trình của mình bằng tinh thần đổi mới, hội nhập và khát vọng vươn xa. Đó cũng là cách ngân hàng lan tỏa những giá trị của thành phố mang tên Bác - năng động, tiên phong, nhân văn - đồng thời góp phần khẳng định vị thế của một định chế tài chính Việt Nam trên hành trình hội nhập khu vực và quốc tế.

Nửa thế kỷ kể từ ngày chính thức mang tên Chủ tịch Hồ Chí Minh, thành phố đã đi qua nhiều giai đoạn lịch sử, từ khắc phục hậu quả chiến tranh, tiên phong đổi mới, đến hội nhập và hướng tới mục tiêu trở thành trung tâm tài chính, đổi mới sáng tạo của khu vực. Mỗi chặng đường đều in đậm dấu ấn của tinh thần năng động, dám nghĩ, dám làm và khát vọng vươn lên - những giá trị đã trở thành bản sắc của thành phố mang tên Bác.

Việc thành phố mang tên Chủ tịch Hồ Chí Minh không chỉ nhắc nhớ về quá khứ vẻ vang, mà còn tiếp tục truyền cảm hứng cho mỗi người dân, mỗi tổ chức và doanh nghiệp cùng chung sức xây dựng một đô thị văn minh, hiện đại, nghĩa tình; xứng đáng với niềm tin yêu và kỳ vọng mà cả nước gửi gắm.