Trong khi Israel tuyên bố chỉ rút quân khỏi miền nam Lebanon sau khi Hezbollah giải giáp, lực lượng này lập tức bác bỏ điều kiện trên và khẳng định sẽ tiếp tục chiến đấu cho đến khi Israel rút quân hoàn toàn.
Theo nhiều chuyên gia, việc gắn hai điều kiện này với nhau có thể nhanh chóng đẩy thỏa thuận vào ngõ cụt, bởi Lebanon gần như không có khả năng buộc Hezbollah hạ vũ khí.
Điều kiện khiến cả hai bên khó nhượng bộ
Theo khuôn khổ thỏa thuận được ký tại Washington ngày 26-6, Israel khẳng định không có yêu sách đối với lãnh thổ Lebanon và sẽ chấm dứt hiện diện quân sự tại vùng an ninh ở miền nam Lebanon sau khi các lực lượng vũ trang ngoài nhà nước, trong đó có Hezbollah, được xác minh đã giải giáp. Khi đó, quân đội Lebanon sẽ tiếp quản hoàn toàn khu vực biên giới.
Tuy nhiên, ngay từ khi văn kiện được công bố, nhiều nhà phân tích đã cho rằng điều kiện này gần như không thể thực hiện.
Hezbollah từ lâu luôn coi kho vũ khí của mình là nền tảng bảo đảm khả năng răn đe trước Israel, đồng thời nhiều lần tuyên bố sẽ không từ bỏ lực lượng quân sự.
Sau khi thỏa thuận được công bố, thủ lĩnh Hezbollah Naim Qassem tiếp tục gọi đây là một thỏa thuận "vô hiệu" và là hành động "đầu hàng", đồng thời tuyên bố lực lượng này sẽ tiếp tục chiến đấu cho đến khi Israel rút khỏi Lebanon.
Trong khi đó, nhiều nhà phân tích nhận định ngay cả khi Chính phủ Lebanon muốn thực hiện cam kết thì họ cũng sẽ không có đủ khả năng để làm điều đó.
Theo một chính trị gia cấp cao Lebanon giấu tên chia sẻ với Hãng tin Reuters, quân đội nước này không được tổ chức cũng như trang bị để giải giáp Hezbollah.
Việc kỳ vọng quân đội Beirut thực hiện nhiệm vụ này đã bỏ qua thực tế rằng Hezbollah vẫn là lực lượng vũ trang mạnh nhất Lebanon và có vị thế chính trị sâu rộng trong hệ thống chia sẻ quyền lực giữa các cộng đồng tôn giáo.
Ông Michael Young, chuyên gia tại Beirut, cho rằng toàn bộ gánh nặng của thỏa thuận đang được đặt lên Lebanon, nhưng lại không có bảo đảm tương xứng về việc Israel sẽ rút quân.
Trong khi đó, học giả Fawaz Gerges từ Trường Kinh tế và Khoa học Chính trị London (LSE), nhận định thỏa thuận này "chết yểu ngay từ khi ra đời" vì dựa trên một điều kiện gần như bất khả thi trên thực tế.
Theo ông, Israel hiện đã thiết lập vùng đệm sâu khoảng 8-10km tại miền nam Lebanon. Nếu Hezbollah không giải giáp, Israel sẽ có lý do tiếp tục duy trì sự hiện diện quân sự tại đây, khiến vùng đệm này có nguy cơ trở thành hiện trạng lâu dài.
Mỹ có thể phá thế bế tắc?
Không chỉ đối mặt với trở ngại trong thực thi, thỏa thuận còn làm lộ rõ những chia rẽ sâu sắc trong nội bộ Lebanon.
Trong khi Tổng thống Joseph Aoun coi đây là bước đi đầu tiên nhằm khôi phục chủ quyền quốc gia và tạo điều kiện để người dân trở về các khu vực được giải phóng, Chủ tịch Quốc hội Nabih Berri - đồng minh lâu năm của Hezbollah - lại chỉ trích đây là một "thỏa thuận mang tính áp đặt" và tuyên bố văn kiện này sẽ không được triển khai.
Hezbollah cũng khẳng định sẽ không chấp nhận bất kỳ nỗ lực nào nhằm buộc lực lượng này giải giáp.
Với bất kỳ nỗ lực nào nhằm cưỡng ép Hezbollah hạ vũ khí đều có nguy cơ phá vỡ thế cân bằng chính trị - tôn giáo vốn rất mong manh tại Lebanon, thậm chí làm bùng phát nội chiến.
Theo Đài Al Jazeera, văn kiện hiện nay có thể khiến Beirut rơi vào tình thế bất lợi.
Nếu Hezbollah không giải giáp, quân đội Lebanon không thể triển khai đầy đủ hoặc nếu Beirut tiếp tục sử dụng các công cụ pháp lý quốc tế để gây sức ép với Israel, Tel Aviv đều có thể lập luận rằng Lebanon đã không thực hiện các cam kết trong thỏa thuận.
Theo góc nhìn này, thay vì loại bỏ nguy cơ xung đột, văn kiện hiện nay có thể trở thành cơ sở chính trị và pháp lý để biện minh cho những hành động quân sự tiếp theo.
Trong bối cảnh đó, nhiều chuyên gia cho rằng tương lai của thỏa thuận phụ thuộc không chỉ vào Israel - Lebanon mà còn vào tiến trình đối thoại rộng lớn hơn giữa Mỹ và Iran.
Washington hiện là bên duy nhất có đủ ảnh hưởng đối với Israel, đồng thời duy trì kênh ngoại giao với Beirut và các bên trung gian trong khu vực.
Do đó, nếu Mỹ không thể đưa ra các cơ chế bảo đảm đủ sức thuyết phục các bên hoặc tạo ra đột phá trong đối thoại khu vực, nút thắt Hezbollah nhiều khả năng sẽ tiếp tục khiến điều kiện "Israel rút quân - Hezbollah giải giáp" rơi vào thế bế tắc, thay vì trở thành nền tảng cho một tiến trình hòa bình lâu dài.
