Phổ điểm tổ hợp D01: Liệu có bị kéo xuống vì môn tiếng Anh?

Khi phổ điểm môn tiếng Anh "chạm đáy"

Trong số 5 chuyên gia được Bộ GD-ĐT mời đánh giá phổ điểm các môn thi năm nay, có 3 chuyên gia nói đến phổ điểm môn tiếng Anh. Cả 3 đều nhận thấy thực tế phổ điểm môn tiếng Anh năm nay thấp nhất trong số tất cả môn thi: 50% thí sinh (TS) dưới điểm trung bình.

Nhưng đánh giá về thực tế này có 2 quan điểm. GS Nguyễn Đình Đức (ĐH Quốc gia Hà Nội) và PGS Nguyễn Đức Sơn (Hiệu trưởng Trường ĐH Sư phạm Hà Nội) đều cho rằng vấn đề nằm ở chất lượng dạy môn tiếng Anh trong nhà trường phổ thông. GS Nguyễn Đình Đức nói: "Tiếng Anh vẫn cần phải đầu tư, đổi mới phương pháp mạnh mẽ hơn nữa để các em có một hành trang hội nhập quốc tế". PGS Nguyễn Đức Sơn cũng nêu ý kiến: "Chúng ta sẽ phải tập trung hơn nữa vào việc đổi mới cách thức dạy và học môn tiếng Anh".

Còn GS Lê Anh Vinh, Viện trưởng Viện Khoa học giáo dục VN, lại cho rằng phổ điểm môn tiếng Anh không hẳn phản ánh chất lượng dạy học môn này ở nhà trường phổ thông. Năm ngoái và năm nay, đây là môn thi tự chọn, do đó những TS có năng lực tiếng Anh không tốt sẽ chọn môn khác. Tuy nhiên, nhiều TS có khả năng tiếng Anh tốt sẽ được miễn thi hoặc có một cách quy đổi khác. Năm ngoái cũng thế, nhưng xu hướng này sẽ ngày càng nhiều.

Vì vậy, mặc dù đánh giá khách quan đề tiếng Anh năm nay "dễ chịu" hơn năm trước nhưng điểm thi lại có xu hướng thấp hơn. "Làm rõ điều này để thấy rằng điểm trung bình cho dù có thấp hơn so với năm trước thì cũng không phải là vấn đề về chất lượng dạy học trong các nhà trường", GS Lê Anh Vinh nói.

Lỗi ở đề thi ?

GS Lê Anh Vinh không nói rõ vấn đề nằm ở đâu, nhưng theo phân tích của Báo Thanh Niên, phổ điểm thấp môn tiếng Anh liên quan tới chất lượng đề thi. Phổ điểm này không mâu thuẫn với nhận định "dễ chịu hơn" của nhiều TS và giáo viên sau khi kết thúc buổi thi các môn tự chọn. Yếu tố "dễ chịu hơn" đã được minh chứng bằng 2 chỉ số: số lượng và tỷ lệ TS đạt từ 7 điểm trở lên, số TS đạt điểm 10.

Cụ thể, năm nay tỷ lệ TS đạt từ 7 trở lên là 15,9%; 311 TS đạt điểm 10. Còn năm ngoái, tỷ lệ TS đạt từ 7 trở lên là 15,14; 141 TS đạt điểm 10. Cần biết, tổng số TS dự thi môn tiếng Anh năm ngoái nhiều hơn năm nay (2025: 351.848; 2026: 334.547). Như vậy, nhóm TS dẫn đầu năm nay làm bài tốt hơn hẳn năm ngoái.

Nhóm TS đạt điểm cao môn tiếng Anh, theo các nhà chuyên môn (cũng như theo phản ánh của TS) là do các em học thêm ở các trung tâm luyện thi IELTS hoặc do đọc thêm nhiều tài liệu ngoài sách giáo khoa. Tương tự nhận xét ở trên của PGS Nguyễn Đức Sơn, đây là môn học được "đầu tư nhiều".

Đặc biệt, nhóm nhận xét đề tiếng Anh "dễ chịu hơn" cũng cho rằng yêu cầu của đề thi tiếng Anh vượt ngoài chương trình giáo dục phổ thông.

Có thể thấy phổ điểm môn tiếng Anh "chạm đáy" không đơn thuần xuất phát từ chất lượng dạy và học, mà là hệ quả kép của bức tranh thực tế hiện nay. Một mặt, xu hướng dùng chứng chỉ quốc tế để xét miễn thi ngày càng tăng đã rút bớt một lượng lớn TS giỏi ngoại ngữ ra khỏi hệ thống đo lường chung, kéo mặt bằng điểm số xuống thấp. Mặt khác, yêu cầu của đề thi đang có phần vượt quá khung chương trình.

Như vậy, sự phân hóa trong đề thi môn tiếng Anh chưa hẳn là sự phân hóa có tính chuyên môn mà có thể là khoảng cách giữa chương trình giảng dạy đại trà và yêu cầu của những người ra đề đặt ra với TS.

Nguyên nhân gây ra phổ điểm D01, A01 thấp

Như đã nói ở trên, dữ liệu của Bộ GD-ĐT cho thấy môn tiếng Anh đang là "vùng trũng" lớn nhất trong kỳ thi tốt nghiệp THPT năm nay. Môn thi này có điểm trung bình chỉ 5,07, mức điểm nhiều TS đạt nhất là 4,25 và có tới 50,25% TS dưới trung bình. Thực tế này tạo ra tác động trực tiếp lên hình dáng phổ điểm của các tổ hợp A01, D01.

Với tổ hợp A01 (toán, lý, tiếng Anh), điểm môn tiếng Anh thấp đã làm giảm mạnh mặt bằng điểm chung. Tổ hợp này có điểm trung bình chỉ đạt 18,41, thấp hơn đúng 1 điểm so với tổ hợp A00 (toán, lý, hóa) là 19,41 điểm. Như vậy, việc 2 tổ hợp chỉ khác nhau môn hóa, một môn có điểm trung bình khá cao (6,28 điểm) đã kéo tụt đáng kể phổ điểm của A01.

Với tổ hợp D01 (toán, văn, tiếng Anh), phổ điểm môn tiếng Anh đã kìm hãm phổ điểm của tổ hợp (chỉ đạt điểm trung bình là 19,01). Mặc dù môn văn có phổ điểm rất tốt với điểm trung bình 6,5 và tập trung đông đảo TS ở mức 7 điểm (44% TS từ 7 điểm trở lên), nhưng sự xuất hiện của môn tiếng Anh đã khiến D01 không thể bứt phá mặt bằng chung.

Tuy điểm trung bình thấp, môn tiếng Anh vẫn có 311 điểm 10 và 15,9% TS đạt từ 7 điểm trở lên. Điều này biến tiếng Anh thành môn thi mang tính quyết định nếu chỉ so sánh trong nội vi tổ hợp D01 và A01. Trong 2 tổ hợp này, những TS thuộc nhóm 15,8% giỏi tiếng Anh sẽ tự động tạo ra một khoảng cách cực lớn so với phần đông TS còn lại, nắm giữ lợi thế tuyệt đối trong việc lọt vào top điểm cao.

So với phổ điểm năm ngoái, phổ điểm tổ hợp D01 nhích lên nhờ môn toán. Trong bối cảnh môn tiếng Anh tiếp tục "chạm đáy", sự khởi sắc của môn toán đóng vai trò gánh vác mang tính quyết định về phổ điểm D01 năm nay.

Cụ thể, điểm trung bình môn toán đã tăng vọt lên 5,65 (so với mức 4,78 của năm 2025), với mức điểm nhiều TS đạt được nhất là 5. Lực đẩy từ môn toán, kết hợp cùng phong độ ổn định của môn văn (điểm trung bình 6,5), đã kéo mặt bằng chung của D01 lên mức an toàn, bù đắp đáng kể cho sự tụt hậu của môn ngoại ngữ.

Ở nhóm điểm từ 7 trở lên, việc bứt phá môn tiếng Anh khó khăn hơn hẳn. Do đó, những TS có năng lực toán học tốt (đạt từ 7 - 8 điểm) sẽ ngay lập tức tạo ra khoảng cách an toàn so với đám đông, biến môn toán thành lợi thế cạnh tranh cốt lõi thay vì môn tiếng Anh như kỳ vọng thông thường ở khối D.