Puglia là một vùng đất ở miền nam Italy nổi tiếng với bờ biển xanh và các cánh đồng ô liu rộng lớn. Tuy nhiên, đây cũng là một vùng đất khô hạn và nắng nóng mùa hè khắc nghiệt.
Trong bối cảnh biến đổi khí hậu và các đợt nắng nóng ngày càng cực đoan ở châu Âu, nhiều người dân và du khách đang tìm lại một giải pháp làm mát có từ thời Trung Cổ: những ngôi nhà đá trullo - các công trình màu xám trắng với mái hình nón đặc trưng đã tồn tại suốt hàng trăm năm.
Các ngôi nhà trullo đầu tiên đã xuất hiện giữa thế kỷ 14, được xây dựng theo cấu trúc một phòng, trên đỉnh là một mái hình nón lớn. Nhà được xây hoàn toàn bằng đá vôi lấy từ các cánh đồng sau khi người dân dọn đất canh tác.
Khả năng làm mát tự nhiên của công trình đến từ thiết kế đặc biệt: trullo được tạo thành nhờ các bức tường đá dày 1,5-3 mét, giúp hạn chế hấp thụ nhiệt. Đá vôi tích trữ độ ẩm trong mùa đông, giải phóng dần vào mùa hè góp phần làm dịu không khí bên trong căn nhà. Cấu trúc mái hình nón giúp không khí bốc lên trên, giữ không khí mát ở khu vực sinh hoạt bên dưới.
Nhờ vậy, nhiều ngôi nhà trullo không cần sử dụng điều hòa nhưng vẫn duy trì nhiệt độ dễ chịu ngay cả trong những ngày nắng nóng nhất.
Theo ông Francesco Fragnelli - một chuyên gia phục chế nhà trullo, nhiệt độ bên trong thường thấp hơn ngoài trời khoảng 7-10 độ C, thậm chí có thời điểm chênh lệch tới 15 độ C.
Trong nhiều thập kỷ, nhà trullo từng bị xem là biểu tượng của cuộc sống nghèo khó ở nông thôn và dần xuống cấp khi bê tông trở thành vật liệu xây dựng phổ biến. Ông Fragnelli cho biết, khi ông bắt đầu học nghề phục chế vào năm 1983, rất ít người còn quan tâm đến loại công trình này.
Tuy nhiên xu hướng đã thay đổi khi nhiều người Italy và khách quốc tế mua nhà trullo để làm nơi nghỉ dưỡng, đặc biệt tại thị trấn Alberobello - Di sản Thế giới được UNESCO công nhận.
Không chỉ dùng làm nhà ở, nhiều công trình còn được cải tạo thành nhà hàng, khách sạn hay cơ sở lưu trú nhờ tận dụng ưu điểm làm mát tự nhiên của nhà trullo.
Theo ông Gerardo Biancofiore, đại diện vùng Puglia của Hiệp hội Nhà thầu Xây dựng Quốc gia Italy, nhu cầu phục hồi và sử dụng nhà trullo đã tăng mạnh trong vài năm gần đây.
Ông cho rằng khi các đợt nắng nóng trở nên thường xuyên hơn do biến đổi khí hậu, những giải pháp kiến trúc truyền thống như trullo có thể trở thành nguồn cảm hứng cho thiết kế công trình hiện đại.
Các chuyên gia xem đây là một ví dụ điển hình của kiến trúc sinh khí hậu (bioclimatic architecture) - loại hình kiến trúc tận dụng đặc tính vật liệu và thiết kế để điều hòa nhiệt độ tự nhiên, giảm phụ thuộc vào điều hòa không khí và tiết kiệm năng lượng.
Tuy nhiên, nhiều chuyên gia và nhà nghiên cứu cho rằng việc phục chế nhà trullo đòi hỏi kỹ thuật xây dựng riêng. Hiện nay, nhiều tổ chức kêu gọi mở các chương trình đào tạo để truyền lại kỹ năng xây dựng và bảo tồn loại hình kiến trúc độc đáo này cho thế hệ thợ xây trẻ.
