Wall Street Journal dẫn nguồn tin thân cận ngày 2/7 cho biết, chính quyền Tổng thống Mỹ Donald Trump đã đề xuất rã băng các tài sản của Iran nhằm thuyết phục Tehran từ bỏ kế hoạch thu phí đối với các tàu thuyền đi qua eo biển Hormuz.
Động thái này diễn ra trong bối cảnh Iran vừa đưa ra một lời đe dọa mới đối với các tàu hàng không tuân thủ các tuyến đường do nước này phê duyệt qua eo biển.
Theo báo cáo, các cuộc đàm phán ban đầu đã tiến triển hướng tới việc giải phóng khoản tiền 6 tỷ USD bị phong tỏa của Iran đang được giữ tại Qatar. Tuy nhiên, quyết định phong tỏa eo biển của Iran cùng việc nước này kiên quyết cấm các tàu thuyền đi vào những tuyến đường không được Tehran chấp thuận đã khiến đàm phán bế tắc.
Các nguồn tin cho biết Mỹ đang xem xét một đề xuất từ phía Oman. Theo đó, chi phí cho các dịch vụ hàng hải tại eo biển Hormuz sẽ được chi trả thông qua một quỹ do các bên tự nguyện đóng góp tài trợ. Cho đến nay, Iran vẫn từ chối đề xuất này.
Eo biển Hormuz vốn là cửa ngõ nhỏ hẹp của vịnh Ba Tư và đã trở thành một trong những vấn đề hàng đầu trong các cuộc đàm phán nhằm tìm kiếm một giải pháp chấm dứt vĩnh viễn cuộc chiến với Iran.
Bộ tư lệnh quân sự Khatam al-Anbiya của Iran hôm qua cảnh báo rằng tất cả các tàu di chuyển qua eo biển Hormuz phải sử dụng các tuyến đường đã được nước này phê duyệt, nếu không sẽ phải đối mặt với một “phản ứng mạnh mẽ”. Động thái này tiếp tục làm gia tăng căng thẳng đối với tuyến đường thủy có ý nghĩa quyết định đối với nguồn cung năng lượng quốc tế.
Tuyên bố được đưa ra sau khi các nhà ngoại giao của cả Mỹ và Iran có cuộc gặp với các bên trung gian tại Qatar hôm 1/7.
Hiện chưa rõ nguyên nhân cụ thể dẫn đến lời đe dọa từ phía Iran. Tuy nhiên, Bộ Tư lệnh Trung tâm Mỹ (CENTCOM) trước đó đã ra một tuyên bố về cuộc họp với các quan chức từ các quốc gia Trung Đông tại Bahrain, nhấn mạnh rằng "các nhà lãnh đạo khẳng định cam kết chung của họ đối với việc tự do lưu thông thương mại qua eo biển".
Cụm từ này dường như đã khiến Iran tức giận, trong bối cảnh nước này đang chuẩn bị cho lễ tang từ cuối tuần này của cố Lãnh tụ Tối cao Ali Khamenei, người đã thiệt mạng ngay trong những thời khắc đầu tiên của cuộc xung đột với Mỹ và Israel hôm 28/2.
Tuyên bố của Iran khẳng định: "Bất kỳ hành vi không tuân thủ, đi chệch khỏi tuyến đường quy định hoặc phớt lờ các nghị định thư hàng hải của Iran tại eo biển Hormuz sẽ phải đối mặt với phản ứng lập tức và mạnh mẽ từ các lực lượng vũ trang, gây nguy hiểm cho sự an toàn của các tàu vi phạm".
Tuyên bố cũng cho biết sự hiện diện liên tục của các máy bay chiến đấu Mỹ trên bầu trời eo biển "gây ra tình trạng mất an ninh tại vùng nước này và đe dọa an ninh khu vực".
Cảnh báo nói thêm: "Bất kỳ nỗ lực nào của Mỹ nhằm can thiệp vào các vấn đề an ninh hoặc bất kỳ hành động gây rối nào tại eo biển Hormuz sẽ bị coi là mối đe dọa đối với chủ quyền quốc gia của Iran, và sẽ phải hứng chịu phản ứng nhanh chóng và dứt khoát".
Như một phần của thỏa thuận tạm thời, Iran và Mỹ đã đồng ý cho phép các tàu thuyền đi qua mà không phải trả phí trong vòng 60 ngày. Tuy nhiên, Tehran sau đó lại quả quyết rằng họ phải kiểm soát các tuyến đường của tàu thuyền và tiến tới thu phí qua lại.
Mỹ và nhiều quốc gia Vùng Vịnh tuyên bố họ sẽ không chấp nhận việc Iran thu phí đi qua eo biển. Nỗ lực của Oman và một cơ quan thuộc Liên hợp quốc nhằm mở một tuyến đường mới gần bờ biển Oman đã châm ngòi cho hàng loạt vụ tấn công khắp Trung Đông vào cuối tuần trước.
Mặc dù căng thẳng leo thang, phát ngôn viên Bộ Ngoại giao Pakistan Tahir Andrabi cho biết các cuộc đàm phán hôm 1/7 đã có "tiến triển tích cực". Ông chia sẻ với các nhà báo rằng Pakistan hy vọng vòng đàm phán tiếp theo sẽ được lên lịch sớm nhất có thể sau khi lễ tang của ông Khamenei kết thúc.
