Mỗi mùa khô, Đội K51 lại khoác ba lô, mang theo cuốc, xẻng, võng, lương thực và lá cờ Tổ quốc sang rừng sâu Campuchia, lần theo những nguồn tin ít ỏi để tìm hài cốt đồng đội là quân tình nguyện và chuyên gia Việt Nam hy sinh trên đất bạn.

Mùa khô 2026, hành trình ấy càng gấp gáp khi trùng với "Chiến dịch 500 ngày đêm đẩy mạnh tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ".

"Ăn rừng, ngủ núi" tìm nơi đồng đội nằm lại ở chiến trường K

Giữa đại ngàn Mondulkiri, nắng mùa khô như đổ lửa, mùa mưa suối có thể cuốn phăng lối cũ chỉ sau một đêm.

Trong điều kiện ấy, Đội K51 nhiều năm "ăn rừng, ngủ núi", lần theo dấu vết còn sót lại từ ký ức người dân và địa hình thực địa.

Mỗi hài cốt được đưa về đất mẹ là một niềm hạnh phúc lặng lẽ, đủ xóa nhòa những tháng ngày vượt nắng, dầm sương giữa rừng thẳm, suối sâu.

Chiều muộn ở phum Ô Am, xã Sre Khtum, huyện Keosama, ông Điểu Khuynh (60 tuổi) dẫn tổ công tác đến một gốc cây lớn. Ông nhớ nơi đây từng có dấu tích mộ bộ đội Việt Nam, nhưng rừng đã thay đổi hoàn toàn.

Từ lời chỉ dẫn mơ hồ, cuộc tìm kiếm bắt đầu. Những người lính tỏa đi từng khoảnh rừng, lần theo hố bom, giao thông hào cũ phủ kín lá mục. Tiếng cuốc vang giữa rừng già. Đất đỏ được bóc từng lớp dưới nắng gắt. Không ai dừng tay, bởi phía dưới có thể là đồng đội đã nằm lại gần nửa thế kỷ.

Một mảnh xương nhỏ lộ ra. Cả tổ công tác lặng đi, cùng quỳ xuống gạt đất bằng tay. Mảnh xương, cúc áo, mảnh tăng võng dần hiện ra dưới lớp đất đỏ.

"Từng di vật được làm sạch, ghi chép cẩn thận. Hài cốt được bọc trong lá cờ Tổ quốc mang từ Việt Nam sang rồi đưa về nơi tập kết. Chúng tôi luôn nghĩ tìm được hài cốt liệt sĩ cũng như gặp lại người thân", thiếu tá quân nhân chuyên nghiệp Y Phin Hmốk nói.

Theo trung tá Nguyễn Văn Từ, Đội trưởng Đội K51, Mondulkiri rộng hơn 14.000km², trải dài nhiều huyện và thành phố Sen Monorom, nơi vẫn còn dấu tích chiến tranh. Có nguồn tin rất rõ nhưng đến nơi thì địa hình đã đổi khác.

Rừng thành nương rẫy, nhân chứng già yếu, ký ức phai dần. Có ngày tiếp nhận hàng chục nguồn tin nhưng không xác thực. "Dù vậy, phương châm của đơn vị không đổi: Ở đâu có thông tin về liệt sĩ, ở đó có dấu chân Đội K51", ông nói.

"Bộ đội Cụ Hồ" trong lòng người dân Campuchia

Con đường vào suối Ô Tôi, xã Đắk Đam, huyện Ô Răng ngoằn ngoèo dưới tán rừng già, nhiều đoạn bị cây rừng che kín. Người dẫn đường là ông Chăn Đa, người dân địa phương, nhiều năm đồng hành cùng Đội K51. Mỗi khi nhớ vị trí mộ cũ, ông lại dẫn bộ đội vào rừng.

Ông chỉ xuống triền dốc phủ lá mục: "Ngày xưa có mộ bộ đội Việt Nam, giờ không còn dấu vết". Ông nói người dân Campuchia không quên sự giúp đỡ của bộ đội Việt Nam trong thời chiến, nên luôn sẵn sàng hỗ trợ tìm kiếm.

Không chỉ ông Chăn Đa, nhiều người dân khác cũng trở thành "tai mắt" của Đội K51: người nhớ vị trí mộ cũ, người phát hiện di vật khi đi rẫy, người dẫn đường vào vùng rừng sâu.

Theo trung tá Nguyễn Văn Từ, mỗi đợt tìm kiếm, đơn vị phải bám địa bàn nhiều ngày, dựng lán bên suối, chia tổ tỏa đi các hướng, ban đêm đối chiếu bản đồ và nguồn tin.

Đại úy quân nhân chuyên nghiệp Y Nãi Drao nhớ lại chuyến đến suối Ô Tôi: "Khi chúng tôi tới vào tháng 3-2026, dấu vết gần như mất hết. Đường rừng thay đổi, không còn sơ đồ mộ chí". Ba ngày đào hàng chục vị trí không kết quả.

Đến chiều muộn, dưới gốc cây bên suối, ba hòn đá xếp ngay ngắn khiến cả tổ dừng lại. "Linh cảm đúng", anh nói. Dưới lớp đất đỏ là tăng võng mục nát, mẩu xương, dép cao su, cúc áo và lọ thuốc cũ. Sau hơn 47 năm, người lính được tìm thấy.

Những cuộc hành quân chưa dừng lại. Giữa trưa tháng tư ở Cầu Cháy, suối Ô Păm, tổ công tác dừng bên bờ suối nấu bữa cơm vội.

Theo trung tá Nguyễn Văn Từ, có lần đội phải kết bè vượt suối giữa dòng nước xiết, có người suýt chết.

"Có bị thương, bị vắt cắn, người sốt rét thập tử nhất sinh... nhưng chưa ai rời đội. Mong muốn của chúng tôi là đưa hết các chú về với Tổ quốc", ông nói.