4 'chàng ngự lâm' Pháp và chiến thuật xé tan hàng thủ Thụy Điển

Sức mạnh tấn công của Pháp là không bàn cãi, và đã được lường trước tại World Cup 2026. Nguồn hỏa lực dồi dào đến nỗi, khi quay sang băng ghế dự bị, HLV Didier Deschamps vẫn còn đó những ngôi sao ưu tú như Rayan Cherki, Marcus Thuram hay Jean-Philippe Mateta. Ấy là đang xét đến việc nhân sự đội hình xuất phát có tới 5 cầu thủ là Kylian Mbappe, Ousmane Dembele, Michael Olise, Desire Doue và Bradley Barcola. Giữa Doue và Barcola, chỉ một được trao cơ hội. Ba cái tên còn lại chắc suất.

Dễ hình dung thì cứ sau mỗi trận ở kỳ World Cup lần này, luôn có những cập nhật mới về một thống kê đặc biệt nào đó liên quan đến chuyện săn bàn của Pháp. Sau trận thắng Thụy Điển 3-0 ở vòng 1/16, cũng thế. Đội tuyển xứ lục lăng trở thành đội đầu tiên ghi được ba bàn trở lên trong 5 trận World Cup liên tiếp – nối dài từ chung kết ở Qatar 2022.

Ở phạm trù cá nhân, Mbappe với cú đúp vào lưới đại diện Bắc Âu, giờ là chân sút số một lịch sử các vòng knock-out World Cup (10 bàn), vượt qua những huyền thoại Brazil là Leonidas cùng Ronaldo Nazario (cả hai cùng 8 bàn).

Đáng lẽ trong trận trên sân MetLife (Mỹ) hôm 30/6, siêu sao của Real Madrid phải ghi được nhiều hơn, trong một ngày mà Pháp tạo ra tới 25 pha dứt điểm (với 7 cơ hội ăn bàn rõ rệt).

Olise cũng vậy. Anh đáng ra cũng phải có bàn, sau khi đã dứt điểm tới 6 lần, một trong số đó là cú xe đạp chổng ngược mà nếu bóng không tìm đến cột dọc ở góc xa, ấy rất có thể trở thành bàn thắng đẹp nhất giải. Dẫu sao, niềm an ủi với ngôi sao của Bayern Munich là việc anh đã bỏ túi hai kiến tạo. Từ đầu giải, Olise đã 5 lần chuyền cho đồng đội ghi bàn, chỉ còn kém đúng một pha so với kỷ lục trong một kỳ World Cup của Pele năm 1970.

Cùng Olise, Dembele cũng có một kiến tạo trước Thụy Điển. Trong khi Barcola được thử sức thay thế Doue ở cánh trái, có một bàn.

Dường như ở giải đấu cuối cùng trên cương vị HLV trưởng Pháp, Deschamps đang thực sự "tháo gông" cho các học trò, một lẽ cũng là tất yếu với nhân sự hàng công hủng hổ như vậy. Để thấy sự khác biệt, hãy nhìn vào số bàn thắng tại vòng bảng của Pháp dưới thời Deschamps ở các giải đấu lớn trước đây: lần lượt là 8, 4, 3, 4, 6 và 2 bàn. Còn World Cup này, đó là 10 bàn sau vòng bảng.

Bài đánh nách hàng thủ

Trước World Cup 2026, được báo Anh The Times mời viết cộng tác cho giải đấu, HLV trưởng Everton David Moyes chỉ ra rằng các bài phối hợp đánh nách hàng thủ đối phương rất có thể trở thành xu hướng tại Bắc Mỹ.

"Tôi dự đoán đây sẽ là mảng miếng chiến thuật nở rộ tại World Cup năm nay, vì đó là con đường hiệu quả nhất để đối mặt với khung thành", Moyes từng viết. "Hãy tưởng tượng có một hành lang nằm giữa trung vệ và hậu vệ biên cùng cánh của đối phương. Một đội tấn công thường muốn khởi xướng bài đánh này vào vùng không gian này từ khoảng cách tầm 25 mét trước khung thành, vì họ cần một pha tăng tốc ngắn và nhanh khiến trung vệ không kịp bọc lót, mở ra khoảng trống để cầu thủ đâm vào vùng cấm dứt điểm hoặc chuyền trả ngược".

Và đó chính là những gì "Les Bleus" đã vận dụng trước Thụy Điển. Không chỉ trong cả ba bàn thắng, mà còn ở nhiều tình huống dàn xếp nguy hiểm khác trong trận.

Không như ba trận vòng bảng khi đều sử dụng hàng thủ 5 người – tức ba trung vệ, HLV Graham Potter quyết định nhập cuộc với hệ thống 4 hậu vệ cho Thụy Điển, qua cấu trúc 4-4-2.

Bóng đá Đức là nơi khai sinh ra khái niệm "halbraum" mà sau này được người Anh dịch thuật thành "half-space". Đó cũng chính là "hành lang trong" mà Moyes miêu tả. Nếu chia chiều ngang sân thành 5 làn, trung lộ là làn giữa, hai biên là hành lang cánh, thì hành lang trong nằm giữa mỗi hành lang cánh và trung lộ. Khi hoạch định trong chính sơ đồ 4-4-2, hai hành lang trong cũng là khoảng không gian nằm giữa các trung vệ và hậu vệ biên.

Dải hành lang trong kéo dài từ đầu sân này sang đầu sân kia. Khi một đội tấn công vào 1/3 cuối sân đối thủ, nếu khoét vào vùng không gian này, nó sẽ được gọi là "nách trung lộ". Hành động xuyên thủng thông qua dải đó để xâm nhập thành công hàng thủ đối phương gọi là tấn công ở nách hàng thủ. Lẽ tất yếu, đội phòng ngự sẽ không tự dưng mở toang cánh cửa ở không gian ấy cho đối thủ cứ thế "đâm" vào.

Để tấn công hiệu quả ở hành lang trong, từ đó xuyên nách hàng thủ Thụy Điển, cần có ít nhất một cầu thủ Pháp làm nhiệm vụ "ghim" giữ hậu vệ đối phương. Đó có thể là một người chạy cánh thường trực xuất hiện ở biên, hòng kéo giãn tuyến hậu vệ đối phương. Nói cách khác, hậu vệ biên Thụy Điển sẽ hoặc dạt rộng ra để theo người, hoặc ít nhất là dành sự chú ý. Cũng có thể là một cầu thủ di chuyển ở trung tâm hàng công, thu hút, neo lấy một trung vệ Thụy Điển.

Đấy là điều kiện cần, còn điều kiện đủ nằm ở người chạy chỗ tấn công vào giữa hậu vệ biên và trung vệ lệch đối phương. Không chỉ là sự nhận biết không gian khi khoảng trống hở ra trong tích tắc, mà còn là những nhịp di chuyển kịp thời, rình rập. Người chạy chỗ tấn công có thể là một tiền vệ, một tiền đạo hoặc thậm chí cả một hậu vệ biên khi chơi bó vào trong.

Cũng không thể quên người châm ngòi ở tuyến hai tung ra đường chọc khe vào chính vùng không gian đó, hoặc một người ở biên chuyền chéo ra sau hàng thủ đối phương để đồng đội đâm xuống nhận bóng.

Ở kỳ World Cup 2026 này, một số đội tuyển sử dụng hàng thủ 5 người, hoặc vẫn 4 người nhưng có một tiền vệ trung tâm lùi xuống để tạo thành lớp phòng tuyến 5 người. Cách bố trí này có thể giúp một đội kiểm soát chiều ngang sân tốt hơn mà không để lộ khoảng trống ở hành lang trong.

HLV Potter có lẽ muốn kiểm soát tốt cả chiều ngang sân ở tuyến tiền vệ, tức gia tăng thêm quên số, do đó quyết định không trung thành với sơ đồ hàng thủ 5 người như vòng bảng. Có thể ông đánh giá rằng nếu thu quân số nhiều ở tuyến hậu vệ, tuyến giữa sẽ có nhiều khoảng trống và những ngôi sao như Mbappe, Dembele hay Olise lại rất giỏi dứt điểm ngay từ tuyến hai, bên ngoài vùng 16m50.

Thực tế, Thụy Điển với cấu trúc 4-4-2 đã phong tỏa tốt các khoảng trống ở nách trung lộ và trung lộ trước đợt nghỉ tiếp nước đầu tiên. Bấy giờ, Pháp chỉ tạo ra 3 pha dứt điểm (2 từ ngoài vùng cấm và 1 từ pha solo đi bóng táo bạo của Barcola ở hành lang trong trái). Quãng thời gian còn lại của hiệp một, Thụy Điển hứng chịu 12 cú dứt điểm.